Erik Brynjolfsson spędził ostatnie kilka lat na budowaniu jednego z najbardziej szczegółowych empirycznych obrazów tego, jak technologia zmienia amerykańską siłę roboczą, a obraz pracowników na dole drabiny korporacyjnej staje się coraz bardziej ponury.
W sierpniu ubiegłego roku ekonomista ze Stanford, od lat czołowy specjalista w dziedzinie sztucznej inteligencji (AI), trafił na pierwsze strony gazet, gdy wraz ze swoim zespołem opublikował pierwsze w swoim rodzaju badanie, które ujawniło, że rewolucja w zakresie sztucznej inteligencji już miała „znaczący i nieproporcjonalny wpływ na pracowników rozpoczynających pracę na amerykańskim rynku pracy”, zwłaszcza osoby w wieku od 22 do 25 lat w sektorach umysłowych, takich jak inżynieria oprogramowania i obsługa klienta.
Teraz, w nowym dokumencie roboczym opublikowanym w lutym przez National Bureau of Economic Research, Brynjolfsson i zespół współautorów skupili się na amerykańskich pracownikach fizycznych i odkryli, że podwyżki płacy minimalnej przyspieszają wdrażanie robotów przemysłowych w fabrykach.
Obydwa artykuły łącznie zarysowują transformację rynku pracy, która ściska pracowników po obu stronach: sztuczna inteligencja atakuje od góry, automatyzacja postępuje od dołu.
Strzał ostrzegawczy białych kołnierzyków
Badanie z sierpnia 2025 r. oparto na niezwykle obszernym zestawie danych: wysokiej częstotliwości dokumentach płacowych milionów amerykańskich pracowników wygenerowanych przez ADP, największą w kraju firmę zajmującą się oprogramowaniem do obsługi płac. To, co Brynjolfsson i jego współautorzy odkryli, było zaskakujące: od czasu powszechnego przyjęcia generatywnych narzędzi sztucznej inteligencji, które rozpoczęło się pod koniec 2022 r., zatrudnienie pracowników na początku kariery w zawodach najbardziej narażonych na sztuczną inteligencję spadło o 13% w ujęciu względnym, nawet po uwzględnieniu szerszych wstrząsów na poziomie przedsiębiorstwa. Tymczasem starsi i bardziej doświadczeni pracownicy w tych samych dziedzinach odnotowali, że ich zatrudnienie utrzymuje się na stałym poziomie lub rośnie.
Nowe badanie, którego współautorami są J. Frank Li z Uniwersytetu Kolumbii Brytyjskiej, Javier Miranda z niemieckiego Instytutu Badań Ekonomicznych w Halle, Robert Seamans z Stern School of Business na Uniwersytecie Nowojorskim i Andrew J. Wang ze Stanforda, przenosi algorytm z linii montażowej. Wykorzystując poufne mikrodane z US Census Bureau powiązane z rejestrami importu celnego, zespół prześledził przyjęcie robotów przemysłowych wśród około 240 000 jednojednostkowych amerykańskich firm produkcyjnych w latach 1992–2021, identyfikując tych, którzy przyjęli roboty w momencie, gdy zaczęli importować maszyny od zagranicznych dostawców z Japonii, Niemiec i Szwajcarii.
Główny wniosek jest precyzyjny i spójny: 10% wzrost płacy minimalnej wiąże się z około 8% wzrostem prawdopodobieństwa, że firma produkcyjna zastosuje roboty przemysłowe, w porównaniu ze średnim wskaźnikiem adopcji w próbie.
„Firmy podlegające wyższej płacy minimalnej chętniej wdrażają roboty” – napisali autorzy, „nawet po uwzględnieniu obserwowalnych cech firmy i lokalnej gospodarki”.
Logika odzwierciedla historię pracowników umysłowych, nawet jeśli mechanizm jest inny, a autorzy argumentują, że skutki te są „znaczące ekonomicznie”. Tak jak sztuczna inteligencja staje się ekonomicznie atrakcyjna, gdy może zastąpić pracę programisty młodszego inżyniera oprogramowania lub przedstawiciela obsługi klienta, tak robot przemysłowy staje się bardziej atrakcyjny, gdy wzrasta koszt powtarzalnego montażu lub spawania przez człowieka. W obu przypadkach wzrost ceny pracy w dolnej części spektrum umiejętności skłania rachunek w stronę maszyn.
„Chociaż roboty mogą poprawić produktywność” – napisali Brynjolfsson i jego autorzy – „mogą także zmienić strukturę zatrudnienia, zwłaszcza w sektorach o niskich płacach, takich jak te zwykle spotykane w przemyśle”.
Rygorystyczny test
Najbardziej przekonujący dowód na poparcie badania produkcyjnego pochodzi z quasi-eksperymentu geograficznego. Zamiast po prostu porównywać firmy ze stanów o wysokich płacach z firmami ze stanów o niskich płacach (podejście podatne na zarzut, że te stany różnią się pod niezliczonymi innymi względami), badacze skupili się w szczególności na firmach zlokalizowanych w hrabstwach leżących bezpośrednio na granicach stanu, porównując firmy po przeciwnych stronach tej samej linii. Firmy te stoją przed niemal identycznymi lokalnymi gospodarkami, rynkami pracy i branżami. Jedyną znaczącą różnicą jest to, który stan ma do nich zastosowanie prawo dotyczące płacy minimalnej.
W tym ścisłym teście granic par 10% wzrost płacy minimalnej był w dalszym ciągu powiązany z 8,4% wzrostem liczby robotów, co potwierdziło się w wielu specyfikacjach regresji i ściśle odpowiadało szerszej zagregowanej analizie przeprowadzonej przez zespół na poziomie stanowym. Efekt był solidny w przypadku kontroli wielkości firmy, wieku, branży i tego, czy w danym stanie obowiązywały przepisy dotyczące prawa do pracy.
Wzór, który przekracza granice
Odkrycie nie dotyczy wyłącznie Stanów Zjednoczonych. Badanie przeprowadzone w Turcji wykazało, że gwałtowny wzrost płacy minimalnej o 33,5% w 2016 r. skłonił średnie i duże firmy do zwiększenia wykorzystania robotów, szczególnie w branżach zatrudniających wielu pracowników fizycznych i wykonujących rutynowe zadania.
Badania przeprowadzone w Chinach wykazały podobną dynamikę w latach 2008–2012, przy czym wzrost płacy minimalnej o 10% zwiększył prawdopodobieństwo przyjęcia robotów, co przyniosło silniejsze skutki w przedsiębiorstwach o wysokiej wydajności i sektorach prywatnych.
Niemieccy badacze, którzy badali wprowadzenie płacy minimalnej w kraju w 2015 r., odkryli, że zakłady zatrudniające dużą liczbę prostych pracowników fizycznych wykonujących rutynowe zadania najprawdopodobniej zareagowały przyjęciem robotów.
Napięcie polityczne
Wnioski Brynjolfssona i jego współautorów zostały wyważone, co jest właściwe w przypadku nierecenzowanego dokumentu roboczego. W artykule dotyczącym produkcji nie podjęto próby zmierzenia wpływu na zatrudnienie (czy pracownicy zastąpieni przez roboty znajdą nową pracę lub za jakie wynagrodzenie), a autorzy przyznają, że adopcja robotów może czasami być skorelowana z wyższą produktywnością na poziomie firmy, a nawet wzrostem zatrudnienia, jak wykazały niektóre międzynarodowe badania na poziomie firm.
Jednak jeśli chodzi o centralną kwestię polityczną – czy płaca minimalna zwiększa automatyzację napędu – dowody są obecnie trudne do odrzucenia. Biorąc pod uwagę sierpniowe odkrycie Brynjolfssona, że sztuczna inteligencja jednocześnie niszczy rynek pracy pracowników umysłowych najniższego szczebla, decydenci stoją przed złożonym wyzwaniem: dwiema odrębnymi technologiami, które wkraczają w dwa odrębne segmenty siły roboczej poprzez dwa różne mechanizmy jednocześnie.
„Decydenci mogą rozważyć strategie uzupełniające, aby złagodzić potencjalne skutki wypierania” – napisali autorzy – „takie jak programy przekwalifikowania lub ukierunkowane wsparcie dla małych przedsiębiorstw” – recepta, która w świetle równoległych odkryć dotyczących sztucznej inteligencji może zostać zrealizowana w odpowiednim czasie.
W tej historii dziennikarze magazynu „Fortune” wykorzystali generatywną sztuczną inteligencję jako narzędzie dochodzeniowe. Redaktor sprawdził dokładność informacji przed ich opublikowaniem.
