Kontrowersyjny 28-punktowy plan, który administracja Trumpa nagle porzuciła dla Ukrainy w formie propozycji „bierz albo zostaw” zaledwie kilka dni temu, był w dużej mierze wynikiem kilkutygodniowych zakulisowych negocjacji między Stevem Witkoffem a jego rosyjskim odpowiednikiem Kirillem Dmitriewem, które wykluczyły nie tylko Ukrainę i jej sojuszników, ale nawet niektórych kluczowych amerykańskich urzędników.
W obliczu zbliżającego się terminu Święta Dziękczynienia europejscy urzędnicy ścigają się, by dać prezydentowi Ukrainy Wołodymyrowi Zełenskiemu więcej czasu, przedstawiając własną kontrpropozycję dotyczącą zakończenia wojny, która zostanie przedstawiona amerykańskim urzędnikom w niedzielę w Szwajcarii.
Rekonstrukcja tego, jak doszło do postawienia ultimatum i kto tak naprawdę za nim stoi, opiera się na rozmowach z kilkoma osobami zaznajomionymi z obradami, które pod warunkiem zachowania anonimowości wypowiadały się w celu omówienia drażliwych negocjacji.
Czytaj więcej: Według kontrplanu Ukraina szuka od USA tarczy na wzór NATO
Dla Europejczyków alarm wszczął się, gdy na scenę wkroczył nowy aktor: sekretarz armii amerykańskiej Dan Driscoll, bliski przyjaciel JD Vance’a z czasów, gdy studiował prawo w Yale. To on w pilnym tonie powiedział swoim ambasadorom i ukraińskim urzędnikom, że prezydentowi USA Donaldowi Trumpowi skończyła się cierpliwość, że Ukraina jest w złej sytuacji i Kijów musi zgodzić się na oddanie terytorium.
Wymowny jest fakt, że był to ktoś bliski wiceprezydentowi, któremu powierzono forsowanie planu podczas jego zeszłotygodniowej wizyty w Kijowie. Było to ciężkie zadanie, które zwykle wykonywali dyplomaci wysokiego szczebla, tacy jak sekretarz stanu Marco Rubio lub inni zagraniczni dyplomaci. Vance i Rubio mieli różne opinie na temat tego, jak powinna zakończyć się wojna, przy czym Vance przyjął postawę bardziej izolacjonistyczną, a Rubio znacznie bardziej obawiał się manipulacji ze strony Rosji.
Przeczytaj więcej: Vance i Rubio dają wskazówki na temat wyłaniającej się polityki zagranicznej Trumpa
Zanim europejscy przywódcy i Zełenski podjęli działania, musieli spróbować zrozumieć, kto jest najbardziej odpowiedzialny za ramy. Zostali całkowicie wykluczeni i nie było jasne, kto ma w tej kwestii największy wpływ na Trumpa.
Jak dosadnie zażartował polski premier Donald Tusk z X: „Zanim zaczniemy pracę, dobrze byłoby wiedzieć na pewno, kto jest autorem planu i gdzie on powstał”.
Wyłaniał się obraz, że Witkoff i Dmitriew sfabrykowali plan podczas październikowego spotkania w Miami, w którym uczestniczył Jared Kushner, zięć Trumpa, który według osób zaznajomionych z tą sprawą współpracował z Witkoffem nad porozumieniem pokojowym między Izraelem a Gazą.
Rubio został w pełni poinformowany dopiero późno. Trump również dowiedział się o tym w ostatniej chwili, ale pobłogosławił go, gdy został poinformowany. Biały Dom nie odpowiedział natychmiast na wiadomości z prośbą o komentarz.
Porozumienie zapewniłoby mu zwycięstwo w obliczu wewnętrznego kryzysu politycznego, w którym Demokraci zmiażdżą jego partię w wyborach na początku listopada, zwiększając ryzyko bolesnych wyników wyborów śródokresowych w przyszłym roku. Wcześniej potulny Kongres pod przewodnictwem Republikanów sprzeciwia się także jego żądaniu ujawnienia akt dotyczących zhańbionego finansisty Jeffreya Epsteina, z którym Trump był kiedyś w związku, zanim się pokłócili.
Ponadto prezydent USA zajmuje coraz bardziej agresywne stanowisko na Karaibach i rozważa ewentualny atak na Wenezuelę.
Tymczasem Zełenski walczy ze skandalem korupcyjnym, który grozi pochłonięciem jego wpływowego szefa sztabu Andrija Jermaka. Więc on także czuje presję w domu.
Dla Trumpa liczy się osiągnięcie porozumienia, a nie drobny druk. Ale dla Ukraińców diabeł tkwi w szczegółach. Ich obawy, że Rosja zredagowała dużą część dokumentu bez ich wiedzy, okazały się prawdziwe. Dokument nadal zachowuje cechy bezpośredniego tłumaczenia z języka rosyjskiego z dziwnie sformułowanymi zwrotami.
Takie środki zmusiłyby Ukrainę do rezygnacji z dużych połaci ziemi, zmniejszenia liczebności jej sił zbrojnych i uniemożliwiłyby jej jakiekolwiek przystąpienie do NATO. Plan przywróci także więzi gospodarcze między Rosją a Stanami Zjednoczonymi, największą gospodarką świata.
Próbując zmienić kurs, Ukraina i jej europejscy sojusznicy będą nalegać, aby rozmowy z Rosją w sprawie jakiejkolwiek wymiany terytorialnej mogły nastąpić dopiero po zakończeniu wojny na obecnej linii kontaktu. Chcą także porozumienia w sprawie bezpieczeństwa, które będzie odzwierciedlać, między innymi, klauzulę wzajemnej obrony zawartą w artykule 5 NATO.
Przeczytaj więcej: Stubb z Finlandii i Meloni z Włoch rozmawiali z Trumpem na temat Ukrainy
Od czasu powrotu Trumpa do Białego Domu w styczniu, kiedy obiecał zaprzestanie walk w ciągu kilku dni, wysiłki mające na celu znalezienie rozwiązania przechodziły burzę mózgów.
Obecny odcinek jest nie mniej dramatyczny niż poprzednie, w których Zełenski został skrytykowany przez Vance’a i Trumpa podczas spotkania w Gabinecie Owalnym. Wtedy europejscy przywódcy pośpieszyli do Białego Domu po pospiesznie zorganizowanym szczycie z Trumpem i prezydentem Rosji Władimirem Putinem na Alasce, który odbył się w sierpniu na Alasce. Podejrzewali, że Putin ma dziwny wpływ na Trumpa. Złośliwy uśmiech, jaki pokazał rosyjski prezydent na tylnym siedzeniu samochodu „bestii”, niewiele ich poprawił.
Kiedy w październiku Trump nagle oświadczył, że jest skłonny odbycia drugiego szczytu z Putinem, tym razem w Budapeszcie, wydawało się, że powtórzy się lato. Tym razem jednak Europejczycy byli wdzięczni, że Rubio był po ich stronie. Spotkanie zostało odwołane po tym, jak wyższy rangą urzędnik amerykański zadzwonił do swojego rosyjskiego odpowiednika i zorientował się, że Rosjanie nie ustąpili ze swoich żądań.
Nie wiedzieli jednak, że w głębi duszy Witkoff opracowywał plan składający się z 28 punktów. Uważali, że Rubio wyparł specjalnego wysłannika i magnata nieruchomości z roli kluczowego rozmówcy Stanów Zjednoczonych na Ukrainie.
Amerykański senator Mike Rounds z Dakoty Południowej, powiedział, że Rubio w drodze do Genewy powiedział jemu i senator USA Jeanne Shaheen z New Hampshire, że 28-punktowy plan jest propozycją rosyjską i „nie jest to naszym zaleceniem. To nie jest nasz plan pokojowy”.
Przeczytaj więcej: Rozmowy na Ukrainie zajmują centralne miejsce po zakończeniu szczytu G-20: TOPLive
Rubio napisał później w X, że propozycja pokojowa została przygotowana przez Stany Zjednoczone i zapewnia solidne ramy negocjacji. Ale jego dobór słów był ostrożny: „Opiera się na wkładzie strony rosyjskiej. Ale opiera się także na wcześniejszych i bieżących wkładzie Ukrainy”.
Na niedzielne rozmowy udał się do Genewy, dołączając do Witkoffa i Driscolla. Ukrainę reprezentuje Yermak. Nie jest jasne, czy Amerykanie w ogóle chcą widzieć Europejczyków razem z Ukraińcami.
Driscoll był w stałym kontakcie z Witkoffem i Vance’em, ponieważ został nowym rozmówcą z urzędnikami europejskimi. Do zeszłego tygodnia jego publiczne komentarze na temat Rosji i Ukrainy opierały się w dużej mierze na wezwaniach do reformy technologicznej w amerykańskiej armii oraz na tym, jak oba kraje rozmieściły drony na polu bitwy.
Zastępca doradcy Vance’a ds. bezpieczeństwa narodowego, Andy Baker, również był mocno zaangażowany, jak twierdzili ludzie, w kolejną oznakę wpływu Vance’a.
W obliczu odmowy Trump nie wpadł w złość. W sobotę powiedział NBC, że propozycja „nie jest moją ostateczną ofertą”, dając do zrozumienia, że wbrew temu, co powiedział Driscoll za zamkniętymi drzwiami, może istnieć pewne pole do wahań.
Jednak w niedzielę jego nastrój się pogorszył.
Przywódcy Ukrainy „WYRAŻALI ZEROWĄ WDZIĘCZNOŚĆ ZA NASZE WYSIŁKI” – oznajmił w poście w mediach społecznościowych.
Wiele będzie zależeć od tego, jak potoczą się rozmowy w Szwajcarii i w jakim kierunku podążą amerykańskie samoloty: z powrotem do domu, czy dalej na wschód w kierunku Moskwy.
