Historia transformacji energetycznej w 2025 r. to historia przyspieszonego wzrostu i globalnego przyjęcia. Tendencja ta prawdopodobnie utrzyma się w tym roku, ale wojna w Iranie może nadać mu nowy impuls geopolityczny.
Jak wynika z raportu opublikowanego w czwartek przez Międzynarodową Agencję Energii Odnawialnej (IRENA), organ ONZ, energia odnawialna stanowiła 85,6% wszystkich nowych mocy zainstalowanych na świecie w zeszłym roku. Odnawialne źródła energii stanowią obecnie rekordowe 49,4% światowych mocy wytwórczych, w porównaniu z 46,3% w 2024 r.
Ta rekordowa passa wynika w dużej mierze ze spadających kosztów paneli słonecznych i turbin wiatrowych, głównych form wytwarzania czystej energii. Elementy te stały się tak tanie w skali globalnej, że z zeszłorocznej analizy ONZ wynika, że ponad 90% nowych projektów w zakresie energii odnawialnej jest obecnie tańszych niż źródła alternatywne opierające się na paliwach kopalnych.
Kraje mogą teraz mieć motywację inną niż ekonomiczna, aby przejść na ekologię. Konflikt na Bliskim Wschodzie uwydatnił zależność światowych dostaw ropy i gazu od niektórych gorących punktów, w tym od Cieśniny Ormuz. Przez ostatni miesiąc droga wodna znajdowała się pod irańską blokadą, przez co około 20% światowych dostaw ropy i gazu zostało odciętych od rynków światowych. Dla Iranu cieśnina stanowi strategiczną dźwignię, ale dla reszty świata przypomina o ryzyku związanym z poleganiem na źródle energii produkowanym w stosunkowo niewielkiej liczbie krajów.
„Bardziej zdecentralizowany system energetyczny, z rosnącym udziałem odnawialnych źródeł energii i większą liczbą uczestników rynku, jest strukturalnie bardziej odporny” – stwierdził w oświadczeniu Francesco La Camera, dyrektor generalny IRENA. „Kraje, które zainwestowały w transformację energetyczną, radzą sobie z kryzysem z mniejszymi szkodami gospodarczymi, ponieważ zwiększają bezpieczeństwo energetyczne, odporność i konkurencyjność”.
Bezpieczniejsze źródło
Jednym z najważniejszych argumentów przemawiających za zwiększeniem udziału energii odnawialnej w ostatnich latach był fakt, że chociaż zasoby ropy i gazu ziemnego są ograniczone do określonych regionów (a położenie geograficzne odgrywa dużą rolę w określaniu, kto produkuje i kupuje energię), wiatr i światło słoneczne są wszędzie. Według analizy przeprowadzonej przez zespół doradców Carbon Tracker z 2021 r. malejące koszty odnawialnych źródeł energii w połączeniu z wszechobecnością ich źródeł energii oznaczają, że sama energia słoneczna i wiatrowa mogłaby pokryć zapotrzebowanie na energię całej planety ponad 100 razy.
Duża część tych możliwości istnieje w biedniejszych krajach, które obecnie importują paliwa kopalne, aby zaspokoić większość swoich potrzeb energetycznych. Według Carbon Tracker na przykład Afryka generuje 39% światowego potencjału energii odnawialnej ze względu na ogromne zdolności tego kontynentu w zakresie energii słonecznej i wiatrowej.
Obecny kryzys dostaw jest odczuwalny głównie w Azji, odbiorcy prawie 90% ropy i gazu, które zwykle przepływają przez Cieśninę Ormuz. W obliczu niedoborów paliwa rządy od Bangladeszu po Wietnam wezwały do wprowadzenia bardziej rygorystycznych środków oszczędzania energii, w tym pracy w domu i ograniczenia korzystania z klimatyzacji.
Są to także kraje, które od początku wojny odnotowały już szybki wzrost elektryfikacji. Zainteresowanie samochodami i motocyklami elektrycznymi gwałtownie wzrosło, szczególnie w Azji Południowo-Wschodniej, a po konflikcie kilka krajów zaczęło nawet ponownie rozważać swoje plany dotyczące energii jądrowej. Podobnie Europejczycy pośpieszyli z instalacją większej liczby paneli słonecznych i pomp ciepła oraz zakupem pojazdów elektrycznych w ciągu miesiąca od rozpoczęcia konfliktu.
Blokowanie popytu
To prawda, że wiatr i energia słoneczna są ograniczane przez warunki pogodowe, a ich wydajność maleje wraz z zachodem słońca lub ustaniem wiatru. Chociaż technologia akumulatorów szybko się poprawia, kraje o dużym udziale odnawialnych źródeł energii w swoim koszyku energetycznym mogą nadal borykać się z wysokimi kosztami energii elektrycznej. Na przykład w Hiszpanii, gdzie energia słoneczna, wiatrowa i wodna odgrywają większą rolę niż w innych krajach europejskich, koszty energii elektrycznej pozostają stosunkowo niskie. Eksperci zauważyli jednak, że ceny mogą wzrosnąć latem, kiedy moc elektrowni wodnych zacznie spadać i prawdopodobnie trzeba będzie je zastąpić większą ilością gazu ziemnego.
Niezawodność odnawialnych źródeł energii jest również ograniczona przez ich łańcuchy dostaw. Krytyczne komponenty użyte do budowy paneli słonecznych i technologii akumulatorów mają swoje własne punkty krytyczne. Chiny są jednym z największych graczy w produkcji czystej energii i jeśli zdecydują się nadać priorytet swojemu rynkowi krajowemu lub wykorzystać swoją pozycję w negocjacjach handlowych, może to mieć wpływ na rynek energii odnawialnej. W tym miesiącu kraj wyeliminował zachęty eksportowe związane z panelami fotowoltaicznymi, co już ma zwiększyć koszty infrastruktury fotowoltaicznej za granicą.
Jednak kryzys na Bliskim Wschodzie popycha rządy w tym samym kierunku, który rynki wskazują od lat, a eksperci ds. energetyki już wskazują na nacisk na energię odnawialną, gdy kraje rozważają swoje alternatywy.
„Mam nadzieję, że jedną z odpowiedzi na ten kryzys będzie przyspieszenie rozwoju energii odnawialnej. Nie tylko dlatego, że pomagają one redukować emisje, ale także dlatego, że są źródłem krajowej energii” – powiedział podczas ubiegłotygodniowego przemówienia Fatih Birol, dyrektor wykonawczy Międzynarodowej Agencji Energetycznej.
