W piątek Unia Europejska zamroziła na czas nieokreślony aktywa Rosji w Europie, aby zapewnić, że Węgry i Słowacja, oba z rządami przyjaznymi Moskwie, nie będą mogły zapobiec wykorzystaniu miliardów euro na wsparcie Ukrainy.
Stosując specjalną procedurę przewidzianą na wypadek sytuacji nadzwyczajnych gospodarczych, UE zablokowała aktywa do czasu, aż Rosja zaprzestanie wojny z Ukrainą i nie zrekompensuje swojemu sąsiadowi poważnych szkód, jakie wyrządzała przez prawie cztery lata.
Przewodniczący Rady UE António Costa powiedział, że europejscy przywódcy zobowiązali się w październiku do „utrzymania rosyjskich aktywów zamrożonych do czasu, gdy Rosja zakończy wojnę agresywną przeciwko Ukrainie i zrekompensuje wyrządzone szkody. Dziś wypełniamy to zobowiązanie”.
To kluczowy krok, który pozwoli przywódcom UE podjąć decyzję na przyszłotygodniowym szczycie, w jaki sposób wykorzystać dziesiątki miliardów euro w aktywach Rosyjskiego Banku Centralnego do zabezpieczenia ogromnej pożyczki, która pomoże Ukrainie zaspokoić jej potrzeby finansowe i wojskowe w ciągu najbliższych dwóch lat.
„Kolejny krok: zabezpieczenie potrzeb finansowych Ukrainy na lata 2026–27” – dodał Costa, który będzie przewodniczył szczytowi, który odbędzie się 18 grudnia.
Środek ten uniemożliwia także wykorzystanie aktywów szacowanych na około 210 miliardów euro (247 miliardów dolarów) w jakichkolwiek negocjacjach mających na celu zakończenie wojny bez zgody Europy.
28-punktowy plan opracowany przez wysłanników amerykańskich i rosyjskich przewidywał, że UE udostępni zamrożone aktywa do wykorzystania przez Ukrainę, Rosję i Stany Zjednoczone. Plan ten, który pojawił się w zeszłym miesiącu, został odrzucony przez Ukrainę i jej zwolenników w Europie.
Minister spraw zagranicznych Francji Jean-Noël Barrot napisał w X, że decyzja UE oznacza, że „nikt zamiast Europejczyków nie będzie decydował o wykorzystaniu tych funduszy”.
Przeciwne są Węgry i Słowacja
Zdecydowana większość środków – około 193 miliardów euro (225 miliardów dolarów) na koniec września – jest przechowywana w Euroclear, belgijskiej izbie rozliczeń finansowych.
Pieniądze zostały zamrożone w ramach sankcji nałożonych przez UE na Rosję w związku z wojną, którą rozpoczęła 24 lutego 2022 r., ale sankcje te muszą być odnawiane co sześć miesięcy za zgodą wszystkich 27 krajów członkowskich.
Węgry i Słowacja sprzeciwiają się dalszemu wsparciu Ukrainy, ale piątkowa decyzja uniemożliwia im blokowanie przedłużenia sankcji i ułatwianie wykorzystania aktywów.
Premier Węgier Viktor Orbán, najbliższy sojusznik prezydenta Rosji Władimira Putina w Europie, powiedział w mediach społecznościowych, że oznacza to „koniec praworządności w Unii Europejskiej, a europejscy przywódcy stawiają się ponad zasadami”.
„Komisja Europejska systematycznie łamie prawo europejskie. Czyni to, aby kontynuować wojnę na Ukrainie, wojnę, której najwyraźniej nie da się wygrać” – napisał. Powiedział, że Węgry „zrobią wszystko, co w ich mocy, aby przywrócić porządek prawny”.
W liście do Costy premier Słowacji Robert Fico oświadczył, że odmówi wsparcia jakichkolwiek działań, które „obejmują pokrycie wydatków wojskowych Ukrainy w nadchodzących latach”.
Ostrzegł, „że wykorzystanie zamrożonych rosyjskich aktywów może bezpośrednio zagrozić wysiłkom pokojowym USA, które bezpośrednio liczą na wykorzystanie tych zasobów na odbudowę Ukrainy”.
Komisja utrzymuje jednak, że wojna pociągnęła za sobą wysokie koszty, podnosząc ceny energii i spowalniając wzrost gospodarczy w UE, która przekazała już Ukrainie prawie 200 miliardów euro (235 miliardów dolarów) wsparcia.
Belgia, gdzie ma swoją siedzibę Euroclear, sprzeciwia się planowi „pożyczki na naprawę”. Stwierdza, że plan „wiąże się z konsekwencjami ryzyka gospodarczego, finansowego i prawnego” i wzywa inne kraje UE do podziału ryzyka.
Rosja podejmuje kroki prawne
Tymczasem Bank Centralny Rosji poinformował w piątek, że złożył w Moskwie pozew przeciwko Euroclear za szkody, które według niego powstały w wyniku zakazu zarządzania aktywami Moskwy. Euroclear odmówił komentarza.
Belgijska izba rozliczeniowa ma w Rosji około 17 miliardów euro (20 miliardów dolarów) i nie jest jasne, co stanie się z tymi pieniędzmi, jeśli skarga prawna lub inne podobne środki okażą się skuteczne.
W osobnym oświadczeniu Bank Centralny określił także szersze plany UE dotyczące wykorzystania rosyjskich aktywów do pomocy Ukrainie jako „nielegalne, sprzeczne z prawem międzynarodowym”, argumentując, że naruszają one „zasady nietykalności aktywów suwerennych”.
Jednak unijny komisarz ds. gospodarki Valdis Dombrovskis zignorował to żądanie, stwierdzając, że decyzja jest „prawnie uzasadniona” i że oczekuje, że Rosja „będzie w dalszym ciągu wszczynać spekulacyjne postępowania prawne, aby uniemożliwić UE przestrzeganie prawa międzynarodowego”.
Chris Weafer, dyrektor naczelny firmy doradczej Macro-Advisory Ltd., powiedział, że moment wszczęcia postępowania sądowego jest „wyraźnie powiązany” z zamiarem UE wykorzystania zamrożonych aktywów.
„Rosyjski Bank Centralny daje jasno do zrozumienia, że w odpowiedzi podejmie kroki prawne przeciwko wszystkim krajom zaangażowanym w decyzję o przyjęciu rosyjskich pieniędzy” – powiedział.
Piątkowa decyzja UE zapadła kilka godzin po tym, jak Niemcy wezwały ambasadora Rosji w Berlinie w związku z oskarżeniami o sabotaż, kampanie dezinformacyjne, cyberataki i ingerencję w wybory.
___
Współautorzy prasy Karel Janicek w Pradze, Sylvie Corbet w Paryżu, Katie Marie Davies w Manchesterze w Anglii i Stefanie Dazio w Berlinie wnieśli swój wkład w powstanie tego raportu.
