Boże Narodzenie to święto chrześcijańskie upamiętniające narodziny Jezusa. Ale czy wiesz, że pierwsi naśladowcy Jezusa nie obchodzili co roku Jego narodzin? Albo, że Święty Mikołaj inspiruje się czynami dobroci chrześcijańskiego świętego z IV wieku? A czy słyszałeś o współczesnej japońskiej tradycji jedzenia smażonego kurczaka Kentucky na Boże Narodzenie?
Od początku XX wieku Boże Narodzenie przekształciło się ze święta religijnego w niezwykle popularne święto kulturalne obchodzone przez chrześcijan i świeckich ludzi na całym świecie, którzy gromadzą się z rodzinami, wymieniają prezenty i kartki oraz dekorują choinki.
Oto spojrzenie na historię, wierzenia i ewolucję Bożego Narodzenia:
Geneza i wczesna historia Bożego Narodzenia.
Pierwsi naśladowcy Jezusa nie obchodzili co roku jego narodzin, zamiast tego skupili się na upamiętnianiu swojej wiary w Jego zmartwychwstanie w Wielkanoc.
Historia narodzin Jezusa pojawia się tylko w dwóch z czterech ewangelii Nowego Testamentu: Mateusza i Łukasza. Podają różne szczegóły, chociaż obie mówią, że Jezus narodził się w Betlejem.
Dokładny dzień, miesiąc, a nawet rok narodzin Jezusa nie są znane, twierdzi Christine Shepardson, profesor na Uniwersytecie Tennessee, która zajmuje się wczesnym chrześcijaństwem.
Tradycja obchodzenia narodzin Jezusa 25 grudnia – stwierdził – pojawiła się dopiero w IV wieku.
„Trudno przecenić znaczenie IV wieku w budowaniu chrześcijaństwa, jakiego doświadczamy w dzisiejszym świecie” – stwierdził Shepardson. To właśnie wtedy, za cesarza Konstantyna, chrześcijanie zaczęli spotykać się w kościołach, a nie w domach.
Niektóre teorie mówią, że data ta pokrywa się z istniejącymi pogańskimi świętami przesilenia zimowego, w tym rzymskim świętem Sol Invictus, czyli „Słońca Niezwyciężonego”, przypadającym 25 grudnia.
Podczas gdy większość chrześcijan obchodzi Boże Narodzenie 25 grudnia, niektóre tradycje prawosławne obchodzą ten dzień 7 stycznia. Dzieje się tak dlatego, że przestrzegają starego kalendarza juliańskiego, który jest 13 dni opóźniony w stosunku do kalendarza gregoriańskiego, używanego przez kościoły katolickie i protestanckie, a także większość świeckiego świata.
Głośne średniowieczne uroczystości
Przez stulecia, zwłaszcza w średniowieczu, Boże Narodzenie kojarzyło się z hałaśliwymi ulicznymi uroczystościami, podczas których ucztowano i pito, a dla wielu chrześcijan „nie cieszyło się ono dobrą opinią jako święto” – powiedział Thomas Ruys Smith, profesor literatury i kultury amerykańskiej na Uniwersytecie Anglii Wschodniej w Anglii.
„Purytanie” – powiedział – „nie lubili Bożego Narodzenia”.
Stwierdził jednak, że w XIX wieku Boże Narodzenie stało się „godne szacunku” dzięki „domowym świętom, jakie rozumiemy dzisiaj: skupionym na domu, rodzinie, dzieciach i dawaniu prezentów”.
Korzenie współczesnych świąt Bożego Narodzenia sięgają Niemiec. Istnieją doniesienia o choinkach bożonarodzeniowych i wręczaniu prezentów pod koniec XIX wieku, które według Smitha rozprzestrzeniły się później na Wielką Brytanię i Stany Zjednoczone, pomagając ożywić Boże Narodzenie po obu stronach Atlantyku.
Boże Narodzenie zostało dodatkowo spopularyzowane wraz z publikacją „Opowieści wigilijnej” Charlesa Dickensa w 1843 r. oraz pismami Washingtona Irvinga, który był fanem Świętego Mikołaja i pomógł spopularyzować obchody Bożego Narodzenia w Stanach Zjednoczonych.
Pierwszą choinkę w Rockefeller Center postawili pracownicy w 1931 roku, aby poprawić humor podczas Wielkiego Kryzysu. Tradycja była kontynuowana podczas pierwszej ceremonii zapalenia drzewka w 1933 roku i pozostaje jedną z najpopularniejszych atrakcji bożonarodzeniowych w Nowym Jorku.
Świecki Święty Mikołaj w Ameryce jest inspirowany świętym chrześcijańskim
Święty Mikołaj był chrześcijańskim biskupem śródziemnomorskiego miasta portowego Myra (w dzisiejszej Turcji), żyjącego w IV wieku. Ich akty hojności zainspirowały wielowiekową legendę o Świętym Mikołaju.
Legendy o wesołym starym Mikołaju, obchodzonym corocznie 6 grudnia, wykraczają daleko poza rozdawanie dzieciom słodyczy i zabawek. Uważa się, że wstawił się za niesprawiedliwie skazanymi więźniami i cudownie ocalił marynarzy przed sztormami.
Nabożeństwo do Świętego Mikołaja rozprzestrzeniło się w całej Europie w okresie średniowiecza i stało się ulubionym tematem średniowiecznych artystów i dzieł liturgicznych. Jest patronem żeglarzy i dzieci, a także Grecji, Rosji i Nowego Jorku.
Wydaje się, że nabożeństwo do Świętego Mikołaja osłabło po reformacji protestanckiej w XVI wieku, z wyjątkiem Holandii, gdzie jego legenda pozostała jako Sinterklaas. W XVII wieku holenderscy protestanci, którzy osiedlili się w Nowym Jorku, przywieźli ze sobą tradycję Sinterklaas.
Z biegiem czasu Święty Mikołaj przekształcił się w świeckiego Świętego Mikołaja.
Nie tylko Mikołaj dostarcza prezenty
W Wielkiej Brytanii jest to Święty Mikołaj; w Grecji i na Cyprze św. Bazyli (który przybywa w sylwestra). W niektórych częściach Włoch jest to Święta Łucja (początek grudnia), a w innych regionach Włoch Befana, postać przypominająca wiedźmę, która przynosi prezenty w dniu Trzech Króli 6 stycznia.
Zamiast przyjaznego Świętego Mikołaja, dzieci na Islandii cieszą się z łask 13 psotnych braci trolli, zwanych Yule Lads. Według legendy schodzą ze swojej górskiej jaskini na 13 dni przed Bożym Narodzeniem.
Chrześcijańskie tradycje bożonarodzeniowe.
Jedną z najstarszych tradycji bożonarodzeniowych jest wprowadzanie do domów zieleni (ostrokrzewu, bluszczu lub roślin zimozielonych). Jednak ustalenie, czy jest to tradycja chrześcijańska, jest trudniejsze. „Dla wielu ludzi wiecznie zielone drzewo może symbolizować obietnicę Chrystusa dotyczącą życia wiecznego i Jego powrotu z martwych” – powiedział Smith. „Można więc zinterpretować tę trwałą tradycję w koncepcji chrześcijańskiej”.
Ozdabianie wiecznie zielonych drzew to niemiecki zwyczaj zapoczątkowany w XVI wieku, powiedziała Maria Kennedy, profesor na Uniwersytecie Rutgers na Wydziale Studiów Amerykańskich w Nowym Brunszwiku. Później stał się popularny w Anglii i Stanach Zjednoczonych.
„Jemioła, wiecznie zielony krzew, była używana podczas uroczystości, których początki sięgają starożytnych druidów (celtyckich przywódców religijnych) około 2000 lat temu” – pisze Kennedy w The Surprising History of Christmas Traditions.
„Jemioła reprezentowała nieśmiertelność, ponieważ rosła w najciemniejszej porze roku i rodziła białe jagody, gdy wszystko inne umarło”.
Inne tradycje obejmują nabożeństwa bożonarodzeniowe i szopki w domach i kościołach. Niedawno szopki (wznoszone na terenie publicznym w Stanach Zjednoczonych) wywołały spory prawne w kwestii rozdziału kościoła od państwa.
Kennedy pisze, że kolędowanie również wywodzi się z tradycji europejskich, kiedy ludzie chodzili od domu do domu w najciemniejszej porze roku, aby odnowić relacje w swoich społecznościach i życzyć powodzenia, zdrowia i bogactwa na nadchodzący rok.
„Recytowali poezję, śpiewali, a czasem wystawiali sztuki teatralne. Pomysł był taki, że te działania miały przynieść szczęście i wpłynąć na przyszłe zbiory” – pisze Kennedy.
Kentucky Fried Chicken na Boże Narodzenie w Japonii
Wśród wielu tradycji bożonarodzeniowych, które zostały przyjęte i zlokalizowane na całym świecie, jest jedna, która wiąże się z KFC.
W 1974 roku KFC rozpoczęła kampanię bożonarodzeniową, w ramach której zaczęła sprzedawać smażonego kurczaka z butelką wina, aby móc go wykorzystać na przyjęciu bożonarodzeniowym.
KFC twierdzi, że pomysł na kampanię wyszedł od pracownika, który podsłuchał, jak zagraniczny klient w jednej z tokijskich restauracji mówił, że skoro nie może dostać indyka w Japonii, będzie musiał świętować Boże Narodzenie z Kentucky Fried Chicken.
„To naprawdę utknęło” – powiedział Smith. „Nawet dzisiaj musisz zamawiać jedzenie w KFC z kilkumiesięcznym wyprzedzeniem, aby mieć pewność, że otrzymasz je na Boże Narodzenie”.
___
Relacje na temat religii Associated Press są wspierane dzięki współpracy AP z The Conversation US i finansowaniu przez Lilly Endowment Inc. AP ponosi wyłączną odpowiedzialność za te treści.
Ta historia pierwotnie ukazała się na Fortune.com.
