Według doniesień irańska gospodarka była już w ruinie, zanim Stany Zjednoczone i Izrael rozpoczęły wojnę z republiką islamską, a według doniesień nieustanne bombardowania, jakie miały miejsce od tego czasu, zepchnęły reżim na krawędź.
Przed wojną wysoka inflacja i załamanie waluty wywołały masowe protesty, które doprowadziły do brutalnych represji. Ale teraz, gdy fabryki, obiekty energetyczne, mosty i linie kolejowe zostały zniszczone (pozostając wielu Irańczyków bez pracy), warunki się pogorszyły.
Według The Economist od początku wojny rial spadł na czarnym rynku w stosunku do dolara o 8%. Stało się to po tym, jak w czerwcu ubiegłego roku stracił 60% swojej wartości w miesiącach następujących po 12-dniowej wojnie z Izraelem.
Tymczasem, według danych banku centralnego cytowanych przez The Economist, ceny wzrosły w czasie obecnej wojny o 6%. Wcześniej inflacja żywności gwałtownie wzrosła do 64% w październiku, a następnie w lutym ponownie przyspieszyła do 105%, podnosząc inflację ogółem do 47,5% w przededniu wojny.
Wysoka inflacja zmusiła bank centralny do wyemitowania w zeszłym miesiącu największego nominału pieniężnego, banknotu 10 milionów rialów, zaledwie miesiąc po wprowadzeniu do obiegu banknotu 5 milionów rialów.
Oficjalne dane mogą jednak bagatelizować powagę inflacji. Mieszkańcy Teheranu i innych miast powiedzieli agencji Reuters, że od rozpoczęcia wojny sześć tygodni temu niektóre ceny wzrosły o około 40%.
Źródło zbliżone do irańskiego establishmentu twierdzi, że urzędnicy postrzegają gospodarkę jako piętę achillesową kraju i obawiają się, że nad rządem zawisną nowe niepokoje.
Brak osiągnięcia w weekend porozumienia o zawieszeniu broni ze Stanami Zjednoczonymi rozwiał nadzieje na złagodzenie sankcji lub uwolnienie irańskich aktywów zamrożonych za granicą.
Bez napływu funduszy władze będą miały trudności z wywiązaniem się z listy płac, co ostatecznie zagrozi zdolności reżimu do sprawowania rządów w Iranie, podało źródło Reutersa. Wojna wyczerpała już jej zasoby finansowe, dotując ludzi, którzy uciekli ze swoich domów, jednocześnie płacąc za awaryjne naprawy infrastruktury.
Irański urzędnik powiedział, że jeśli sankcje nie zostaną zniesione, kraj stanie w obliczu „katastrofy”, ponieważ według Reutersa naprawa największych zakładów przemysłowych napędzających gospodarkę zajmie miesiące lub lata.
Młoda Iranka stoi przed małą restauracją typu fast food w centrum Teheranu w Iranie, 11 kwietnia 2026 r.
Morteza Nikoubazl/NurPhoto za pośrednictwem Getty Images
Oprócz problemów gospodarczych plan prezydenta Donalda Trumpa dotyczący nałożenia blokady morskiej w Cieśninie Ormuz może zdławić główne źródło pieniędzy Iranu.
Dochody z eksportu ropy w ubiegłym roku oszacowano na co najmniej 30 miliardów dolarów. Według Washington Institute produkty energetyczne stanowiły około jednej czwartej dochodów rządu w 2023 r.
Tymczasem Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej, który dowodzi wojskową reakcją Iranu na wojnę amerykańską i represje wewnętrzne, przetwarza około połowę eksportu ropy naftowej z tego kraju i pobierze miliardy dolarów z opłat nakładanych na statki próbujące przekroczyć cieśninę.
Jednak blokada morska Stanów Zjednoczonych zagroziłaby zasobom finansowym IRGC i jeszcze bardziej osłabiłaby całą gospodarkę.
Dan Alamariu, główny strateg geopolityczny w Alpine Macro, stwierdził w piątkowej notatce, że złe zarządzanie gospodarką w Iranie jest głębokie, dodając, że korupcja systemowa jest niezbędną cechą, która nagradza lojalistów.
„Aby przetrwać, reżim irański będzie musiał zreformować się (czego nie jest w stanie dokonać) lub wyeksportować niestabilności za granicę za pośrednictwem pełnomocników oraz programu proliferacji broni nuklearnej i rakietowej (co powoduje dalszy konflikt)” – napisał. „Jeśli nie, prawdopodobnie upadnie, chociaż termin może przypadać na okres od jednego do trzech lat. Iran jest prawdopodobnie najbardziej niestabilnym reżimem wśród dużych państw rozwijających się, jeśli przeanalizuje się dwa wskaźniki niestabilności reżimu (nielegalność i nędzę młodzieży).
