Amerykańscy konsumenci są bardziej pesymistyczni co do gospodarki niż kiedykolwiek w historii.
Indeks nastrojów konsumentów Uniwersytetu Michigan spadł do 47,6 we wstępnych odczytach za kwiecień 2026 opublikowanych w piątek, co oznacza spadek o 10,7% z 53,3 w marcu i najniższy odczyt w 74-letniej historii badania. Liczba ta przekroczyła poprzedni rekord minimum wynoszący 50, ustanowiony w czerwcu 2022 r. podczas najgorszego popandemicznego kryzysu inflacyjnego za prezydentury Bidena, kiedy ceny gazu i rachunki za artykuły spożywcze wywierały presję na gospodarstwa domowe w całym kraju. Trzy z najniższych w historii odczytów zaufania konsumentów miały miejsce w ciągu ostatnich dziewięciu miesięcy drugiej kadencji Trumpa.
Kamień milowy ma znaczenie polityczne. Najniższy poziom Bidena w czerwcu 2022 r. stał się charakterystyczną linią ataku Republikanów w połowie kadencji w 2022 r. i przez całą kampanię w 2024 r., co stanowi dowód, ich zdaniem, że jego zarządzanie gospodarcze zawiodła zwykłych Amerykanów. Teraz, gdy Trump ma znacznie gorszą sytuację, sytuacja się odwróciła. Ekonomiści twierdzą, że przyczyny są różnego rodzaju, a nie tylko stopnia.
Gospodarka wojenna uderza w dom
Kolejnym czynnikiem kwietniowego upadku jest wojna w Iranie. Kierująca sondażem Joanne Hsu zauważyła, że nastroje spadają od początku konfliktu, a wszystkie grupy demograficzne, niezależnie od wieku, dochodów i partii politycznych odnotowały w tym miesiącu spadki, co jest powszechną erozją, która wskazuje, że niepokój nie ma charakteru stronniczości. Oczekiwania dotyczące jednorocznych warunków biznesowych spadły o około 20% i obecnie są o 6% niższe od poziomu sprzed roku. Oceny finansów osobistych spadły o około 11%, a konsumenci jako główne obawy wymieniają rosnące ceny i osłabienie wartości aktywów.
Co najważniejsze, 98% wywiadów w kwietniowym badaniu ukończono przed ogłoszeniem tymczasowego zawieszenia broni w dniu 7 kwietnia, co oznacza, że dane odzwierciedlają szczyt paniki wojennej i mogą zostać częściowo odzyskane w końcowym odczycie z maja. „Oczekiwania gospodarcze prawdopodobnie ulegną poprawie, gdy konsumenci będą mieli pewność, że zakłócenia w dostawach spowodowane konfliktem z Iranem zostały rozwiązane, a ceny gazu ustabilizują się” – stwierdził Hsu.
Jednak wojna pogłębia presję, która już narastała. Biuro Statystyki Pracy opublikowało marcowe dane dotyczące cen w tym samym dniu, co badanie zaufania, wykazując miesięczny wzrost wskaźnika cen towarów i usług konsumenckich we wszystkich pozycjach o 0,9% (stopa roczna wynosząca prawie 11%), przy czym głównym winowajcą są ceny energii. Roczne oczekiwania inflacyjne wzrosły z 3,8% w marcu do 4,8% w kwietniu, co stanowi największy miesięczny wzrost od kwietnia 2025. Pięcioletnie oczekiwania inflacyjne wzrosły do 3,4%, najwyższego poziomu od listopada 2025.
Znane uczucie, nieznane przyczyny.
Najniższy poziom Bidena z 2022 r. był w przeważającej mierze historią inflacji: Fed pozostawał w tyle, łańcuchy dostaw nadal były uwikłane przez Covid, a ceny energii gwałtownie wzrosły po rosyjskiej inwazji na Ukrainę. Obecny upadek jest bardziej złożony. Niepewność taryfowa, konflikt z Iranem, rosnące koszty energii i giełda, która wstrząsnęła kontami emerytalnymi, zbiegają się, wpływając na konsumentów z wielu stron.
W najgorszym okresie kadencji Bidena nastroje w końcu się poprawiły, wraz ze spadkiem inflacji i kontynuacją podwyżek stóp procentowych przez Rezerwę Federalną. Tym razem droga powrotna jest mniej jasna. W przeciwieństwie do zakłóceń w łańcuchu dostaw w epoce po pandemii, konflikt geopolityczny w krytycznym regionie produkującym ropę naftową jest trudniejszy do rozwiązania za pomocą polityki pieniężnej. I w przeciwieństwie do pauzy celnej (która na krótko pobudziła rynki w połowie kwietnia), wojna nie jest reakcją na komunikat prasowy Białego Domu.
Co to znaczy wydawać
Wiodącym wskaźnikiem jest zaufanie konsumentów: kiedy Amerykanie czują się ponuro, mają tendencję do ograniczania uznaniowych wydatków, opóźniania większych zakupów i przedkładania ostrożności finansowej nad konsumpcję. W kwietniu warunki zakupu dóbr trwałego użytku i pojazdów znacznie się pogorszyły, ponownie w związku z wysokimi cenami. Jeśli wstępne odczyty z kwietnia utrzymają się lub pogorszą w ostatecznych danych, ekonomiści twierdzą, że coraz trudniej jest wykluczyć ryzyko spadku popytu (oprócz wstrząsów podażowych spowodowanych konfliktem z Iranem).
Mimo to warto zadać rzadko zadawane pytanie: jak dobrym miernikiem rzeczywistości gospodarczej są w rzeczywistości nastroje konsumentów? Szczera odpowiedź brzmi: niewiele.
W badaniu przeprowadzonym na Uniwersytecie Michigan zadano ludziom pytanie, co myślą o gospodarce, a nie o tym, co w niej robią. Przez co najmniej dekadę ekonomiści dokumentowali pogłębiającą się i głęboko niepokojącą rozbieżność między tymi dwiema kwestiami. Od około 2021 r. poziom zaufania konsumentów jest gorszy od przewidywanego na podstawie danych. Bezrobocie utrzymuje się w pobliżu historycznych minimów. Wzrósł średni dochód gospodarstwa domowego, skorygowany o inflację. Z ostatniej analizy przeprowadzonej przez American Enterprise Institute wynika, że od 1979 r. odsetek amerykańskich rodzin z wyższej klasy średniej potroił się. Według niemal wszystkich tradycyjnych miar gospodarka radzi sobie lepiej, niż sugerują nastroje, i od tego czasu ekonomiści mają trudności z wyjaśnieniem tej luki.
Kolejny fakt, o którym warto pamiętać: zaufanie konsumentów osiągnęło najwyższy w historii poziom 112 w styczniu 2000 r., sześć miesięcy przed pęknięciem bańki internetowej i rozpoczęciem redukcji miejsc pracy w gospodarce.
Ale rekord jest już oficjalny. To, czy oznacza to dno, czy początek czegoś gorszego, może zależeć od tego, jak szybko wyciszone zostaną działa.
