Na początku tego miesiąca Centra Kontroli i Zapobiegania Chorobom ogłosiły, że współczynniki dzietności, czyli średnia liczba urodzeń kobiet w ciągu ich życia, spadły w zeszłym roku do rekordowo niskiego poziomu. Jest to zmiana demograficzna, która może mieć konsekwencje dla gospodarki i polityki kraju.
Powodów takiego stanu rzeczy jest wiele, m.in. fakt, że poprawiły się możliwości kariery zawodowej i potencjał zarobkowy kobiet. Jednak nie wszystkie czynniki odpowiedzialne za spadek liczby urodzeń mają związek z codziennymi decyzjami.
Głębokie i długotrwałe zmiany środowiskowe oznaczają, że osoby poszukujące dzieci w USA, a także na całym świecie, mogą mieć obecnie duże szanse.
Dlaczego toksyczne chemikalia wpływają na reprodukcję?
Pomyślna reprodukcja zależy od hormonów, kluczowych regulatorów biologicznych, które kontrolują wszystko, od dojrzewania po produkcję nasienia, zapłodnienie i ciążę. Dotyczy to ludzi w taki sam sposób, jak większości zwierząt, w tym innych ssaków, ryb i ptaków.
Jednak rosnąca ilość wytworzonych przez człowieka chemikaliów i substancji zanieczyszczających przedostała się do środowiska i biologii praktycznie wszystkich zwierząt. Jak wynika z przeglądu dostępnej literatury w tej dziedzinie, opublikowanego w zeszłym tygodniu w czasopiśmie NPJ Emerging Contaminants, w połączeniu ze skutkami rosnących temperatur zmiany te zaczynają poważnie zmieniać procesy reprodukcji ludzi i innych gatunków zwierząt.
Jak wynika z przeglądu, substancje takie jak drobnoziarniste tworzywa sztuczne i szkodliwe chemikalia (klasa substancji stosowanych we wszystkim, od opakowań żywności po niektóre naczynia kuchenne z powłoką zapobiegającą przywieraniu, które nie ulegają naturalnemu rozkładowi) mogą naśladować lub utrudniać aktywność hormonalną, która sprzyja zdrowiu seksualnemu lub umożliwia pomyślną reprodukcję. Nawet w małych ilościach te zanieczyszczenia wystarczą, aby utrudnić normalne procesy.
„Może to nastąpić przy skutecznych stężeniach tak niskich, że są one analogiczne do szeptu wystarczająco silnego, aby przekierować huragan” – napisali autorzy.
Zakłócacze we wszystkim i wszędzie
W przeglądzie opisano kilka toksyn i substancji chemicznych, które stały się wszechobecne w życiu codziennym, chociaż stosunkowo niewiele z nich zostało szczegółowo zbadanych pod kątem ich potencjalnej szkodliwości dla ludzi.
Autorzy zwracają uwagę, że spośród 140 000 zarejestrowanych obecnie syntetycznych substancji chemicznych tylko 1000 wpływa na procesy biologiczne regulowane przez hormony, zwane układem hormonalnym. Jednak według przeglądu będzie to prawdopodobnie „duże niedoszacowanie”, biorąc pod uwagę, że jedynie 1% tych chemikaliów zostało dostatecznie zbadanych oraz że każdego roku produkuje się i uwalnia około 2000 nowych chemikaliów.
Substancje te są inwazyjnymi substancjami zaburzającymi układ hormonalny i rozrodczy zwierząt. Na przykład przegląd obejmował wiele badań, które udokumentowały wpływ mikroplastików (cząsteczek plastiku o średnicy mniejszej niż jedna piąta cala) na produkcję nasienia i łącznie wykazały, że narażenie na mikrodrobiny plastiku spowodowało zmniejszenie liczby i ruchliwości plemników u wielu gatunków, w tym u ludzi.
Zanieczyszczenia nie są jedynym czynnikiem środowiskowym, który szkodzi płodności. W przeglądzie przyjrzano się także roli, jaką zmiany klimatyczne odgrywają w spadku współczynnika urodzeń i stwierdzono, że wyższe temperatury mają wysoką cenę dla perspektyw reprodukcyjnych większości gatunków zwierząt.
Wybitnym przykładem cytowanym w przeglądzie jest reprodukcja żółwi. Podobnie jak inne gady, żółwie zależą od temperatury zewnętrznej, aby określić płeć osobnika przed urodzeniem. Jednak rosnące temperatury spowodowały, że większość żółwi rodzi się jako samice, zaburzając proporcje płci i utrudniając samodzielne utrzymanie populacji.
Zmiana klimatu wpływa również na zdolność człowieka do prokreacji. W przeglądzie przytacza się badanie z 2018 r., które wykazało, że w przypadku wskaźników urodzeń na przestrzeni ponad 80 lat cieplejsza pogoda była powiązana ze zmniejszonym poziomem poczęć. Wykazano również, że wyższe temperatury mają podobny chemiczny wpływ na płodność u ludzi, w szczególności poprzez zmniejszenie zdrowia i ruchliwości plemników u mężczyzn.
Problemy populacyjne
Oczywiście czynniki środowiskowe nie są jedyną przyczyną spadku liczby urodzeń w Stanach Zjednoczonych i na całym świecie. Ograniczanie dyskryminacji ze względu na płeć w edukacji było kluczowym czynnikiem, ponieważ coraz większa liczba kobiet w gospodarkach rozwiniętych woli kontynuować naukę i karierę niż zakładać rodzinę.
Spadek współczynnika dzietności w Stanach Zjednoczonych ma również pewne pozytywne wyjaśnienia. Według CDC, które przyczyniło się do zeszłorocznego rekordowo niskiego poziomu, głównym czynnikiem był gwałtowny spadek wskaźników ciąż wśród nastolatek – według CDC, które wykazało, że w 2025 r. współczynnik dzietności wśród nastolatek w wieku od 15 do 19 lat spadł o 7%, co stanowi ostatni krok w serii trwających od kilkudziesięciu lat wzrostów. W rzeczywistości od 1991 r. wskaźnik urodzeń wśród nastolatków w Stanach Zjednoczonych spadł o 81%.
Ponieważ jednak zanieczyszczenie i ocieplenie odbijają się na płodności, decyzja o unikaniu posiadania dzieci może zostać wyrwana z rąk ludzi.
Autorzy przeglądu powiązali spadek współczynnika dzietności z historycznym spadkiem globalnej różnorodności biologicznej. W ciągu ostatnich 50 lat średnia wielkość populacji dzikich zwierząt spadła o 73% z powodu utraty przyrody i zmiany klimatu. Według badania łącznie zanieczyszczenia środowiska i wzrost temperatury wynikający ze zmiany klimatu tworzą kolejne potężne zagrożenie demograficzne dla wszystkich gatunków zwierząt.
„Musimy przyznać, że raz uwolnione substancje chemiczne nie znikają po prostu” – napisali autorzy. „Zamiast tego przyczyniają się do szerszej kwestii napędzania ludzkości w kierunku przekraczania granic planety, jeśli rozpatrywać ją w połączeniu ze zmianami klimatycznymi i innymi skutkami na poziomie planety”.
