Prezydent USA Donald Trump powiązał swoją agresywną postawę wobec Grenlandii z zeszłoroczną decyzją o nieprzyznaniu mu Pokojowej Nagrody Nobla, mówiąc premierowi Norwegii, że nie czuje się już „obowiązkiem myślenia tylko o pokoju” – oznajmiło w poniedziałek dwóch europejskich urzędników.
Wydaje się, że przesłania Trumpa do Jonasa Gahra Støre’a zaostrzają spór między Waszyngtonem a jego najbliższymi sojusznikami w związku z ich groźbą zajęcia Grenlandii, autonomicznego terytorium Danii, członka NATO. W sobotę Trump ogłosił, że od lutego zacznie obowiązywać 10% podatek importowy na towary z ośmiu krajów, które przemieszczały się po Danii i Grenlandii, w tym Norwegię.
Kraje te wydały stanowczą naganę. Jednak w poniedziałek brytyjski premier Keir Starmer próbował zmniejszyć napięcie. Choć Biały Dom nie zdecydował się na przejęcie siłą kontroli nad strategiczną wyspą arktyczną, Starmer stwierdził, że nie wierzy w podjęcie działań zbrojnych.
„Myślę, że można i należy rozwiązać tę kwestię w drodze spokojnej dyskusji” – powiedział.
Mimo to przesłanie amerykańskiego przywódcy skierowane do Gahra Støre’a może jeszcze bardziej złamać stosunki między Stanami Zjednoczonymi a Europą, i tak już napięte różnicami dotyczącymi sposobu zakończenia prawie czteroletniej wojny na Ukrainie, poprzednich rund ceł, wydatków wojskowych i polityki imigracyjnej.
Na znak wzrostu napięcia w ostatnich dniach tysiące Grenlandczyków maszerowało w weekend, aby zaprotestować przeciwko wszelkim próbom przejęcia ich wyspy. Premier Grenlandii Jens-Frederik Nielsen oświadczył w poniedziałek w poście na Facebooku, że groźby celne nie zmienią jego stanowiska.
„Nie będziemy ulegać presji” – napisał.
Tymczasem Naaja Nathanielsen, minister biznesu, minerałów, energii, sprawiedliwości i równości Grenlandii, powiedziała The Associated Press, że była poruszona szybką reakcją sojuszników na groźbę ceł, twierdząc, że pokazała ona, że kraje zdają sobie sprawę, że „chodzi o coś więcej niż tylko o Grenlandię”.
„Myślę, że wiele krajów boi się, że jeśli wypuszczą Grenlandię, co będzie dalej?”
Trump wysyła wiadomość do norweskiego przywódcy
Według dwóch europejskich urzędników wiadomość Trumpa do Gahra Støre’a brzmiała częściowo: „Biorąc pod uwagę, że wasz kraj zdecydował się nie przyznawać mi Pokojowej Nagrody Nobla za powstrzymanie 8 wojen PLUS, nie czuję się już zmuszony myśleć tylko o pokoju, chociaż zawsze będzie on dominował, ale mogę teraz pomyśleć o tym, co jest dobre i właściwe dla Stanów Zjednoczonych Ameryki”.
W podsumowaniu stwierdzono: „Świat nie będzie bezpieczny, jeśli nie uzyskamy całkowitej i całkowitej kontroli nad Grenlandią”.
Urzędnicy, którzy nie byli upoważnieni do publicznego komentowania i wypowiadali się pod warunkiem zachowania anonimowości, przekazali, że wiadomość została wysłana do kilku europejskich ambasadorów w Waszyngtonie. O treści notatki Trumpa jako pierwsza poinformowała stacja PBS.
Sekretarz skarbu USA Scott Bessent bronił skupienia się prezydenta na Grenlandii podczas krótkiej sesji pytań i odpowiedzi z reporterami w Davos w Szwajcarii, gdzie w tym tygodniu odbywa się Światowe Forum Ekonomiczne.
„Uważam, że to kompletne oszustwo, że prezydent robi to dla Nagrody Nobla” – stwierdził Bessent, zaraz po tym, jak stwierdził, że „nic nie wie o liście prezydenta do Norwegii”.
Bessent upierał się, że Trump „uważa Grenlandię za strategiczny atut Stanów Zjednoczonych” i dodał, że „nie zamierzamy zlecać nikomu innemu naszego bezpieczeństwa na półkuli”.
Biały Dom nie odpowiedział na pytania dotyczące przesłania ani kontekstu, w jakim Trump je wysłał.
Gahr Støre potwierdziła w poniedziałek, że dzień wcześniej otrzymała SMS-a od Trumpa, ale nie ujawniła jego treści.
Norweski przywódca powiedział, że wiadomość Trumpa była odpowiedzią na wcześniejszy list wysłany w jego imieniu i w imieniu prezydenta Finlandii Alexandra Stubba, w którym wyraził swój sprzeciw wobec ogłoszenia ceł, zauważył potrzebę zmniejszenia napięcia i zaproponował rozmowę telefoniczną między trzema przywódcami.
„Stanowisko Norwegii w sprawie Grenlandii jest jasne. Grenlandia jest częścią Królestwa Danii, a Norwegia w pełni popiera Królestwo Danii w tej sprawie” – stwierdził norweski przywódca w oświadczeniu. „Jeśli chodzi o Pokojową Nagrodę Nobla, jasno wyjaśniłem, w tym prezydentowi Trumpowi, co jest dobrze znane: nagrodę przyznaje niezależny Komitet Nobla, a nie rząd norweski”.
Powiedział TV2 Norwegia, że nie odpowiedział na wiadomość, ale „nadal uważam, że rozsądnie jest rozmawiać” i ma nadzieję rozmawiać z Trumpem w Davos w tym tygodniu.
Norweski Komitet Noblowski jest niezależnym organem, którego pięciu członków powoływanych jest przez norweski parlament.
Trump otwarcie pożądał nagrody pokojowej, którą w zeszłym roku komisja przyznała przywódczyni wenezuelskiej opozycji Marii Corinie Machado. W zeszłym tygodniu Machado wręczył Trumpowi swój medal Nobla, który oświadczył, że planuje go zatrzymać, choć komisja stwierdziła, że nagrody nie można cofnąć, przenieść ani udostępnić innym osobom.
Starmer twierdzi, że wojna handlowa nie przynosi nikomu korzyści
W swojej ostatniej groźbie nałożenia ceł Trump wskazał, że będzie to odwet za rozmieszczenie przez kraje europejskie symbolicznych sił na Grenlandii w zeszłym tygodniu, choć zasugerował również, że wykorzystuje cła jako dźwignię w negocjacjach z Danią.
Rządy europejskie stwierdziły, że żołnierze udali się na wyspę, aby ocenić bezpieczeństwo Arktyki w odpowiedzi na obawy Trumpa dotyczące ingerencji ze strony Rosji i Chin.
Starmer w poniedziałek nazwał groźbę celną Trumpa „całkowicie błędną” i powiedział, że wojna handlowa nie przynosi nikomu korzyści.
Dodał, że „bycie pragmatycznym nie oznacza bierności, a łączenie się nie oznacza porzucania zasad”.
Sześć z ośmiu krajów objętych atakiem należy do 27-członkowskiej Unii Europejskiej, która pod względem handlowym funkcjonuje jako jedna strefa ekonomiczna. Przewodniczący Rady Europejskiej Antonio Costa powiedział w niedzielę, że przywódcy bloku wyrazili „chęć obrony przed jakąkolwiek formą przymusu”. Zapowiedział zwołanie szczytu na czwartkowy wieczór.
Starmer wskazał, że Wielka Brytania, która nie jest częścią UE, nie planuje rozważać ceł odwetowych.
„Moim celem jest dopilnowanie, abyśmy nie doszli do tego etapu” – powiedział.
Oczekuje się, że minister obrony Danii i minister spraw zagranicznych Grenlandii spotkają się w poniedziałek w Brukseli z sekretarzem generalnym NATO Markiem Rutte, spotkanie zaplanowane przed ostatnią eskalacją.
___
Powiązani pisarze prasowi Josh Boak w West Palm Beach na Florydzie; Emma Burrows w Nuuk na Grenlandii; i Bill Barrow z Atlanty wnieśli swój wkład w powstanie tego raportu.
