Kruche porozumienie o zawieszeniu broni w wojnie w Iranie, które umożliwia negocjacje w sprawie długoterminowego pokoju między Stanami Zjednoczonymi a Iranem, wydaje się być zagrożone po tym, jak Teheran oskarżył administrację Trumpa o poważne naruszenia.
Tak szybki upadek nie może być jednak do końca zaskoczeniem, gdyż żadna ze stron nie wydawała się być w stanie zgodzić się nawet co do podstawowych zarysów kluczowych omawianych kwestii.
Czy wykorzystanie przez Iran sił zbrojnych do regulowania przepływu statków w Cieśninie Ormuz oznaczałoby, że nadal skutecznie kontroluje on drogę wodną? Co stanie się z irańskimi rezerwami wzbogaconego uranu?
Czy dwutygodniowe zawieszenie broni można rozszerzyć na izraelskie ataki na Liban? Czy Iran mógłby naciskać na ogromną nieoczekiwaną sumę finansową, zniesienie międzynarodowych sankcji, a nawet wycofanie sił amerykańskich na Bliskim Wschodzie tylko po to, aby utrzymać wszystko na właściwym torze?
Od początku odpowiedzi zależały od tego, z kim rozmawiałeś.
Cieśnina Ormuz
Prezydent Donald Trump zamieścił we wtorek wieczorem na swoim portalu społecznościowym, że zawieszenie broni jest uzależnione od zgody Iranu na „PEŁNE, NATYCHMIASTOWE i BEZPIECZNE OTWARCIE Cieśniny Ormuz”, drogi wodnej prowadzącej z Zatoki Perskiej, przez którą w czasie pokoju transportowana jest jedna piąta światowej ropy.
Sekretarz obrony Pete Hegseth powiedział w środę podczas konferencji prasowej w Pentagonie, że cieśnina jest otwarta, a wojsko amerykańskie „włóczy się” po regionie, aby się upewnić. Jednak kilka godzin później Iran ogłosił, że cieśnina zostanie ponownie zamknięta w odpowiedzi na izraelskie ataki na Liban.
Sekretarz prasowa Białego Domu Karoline Leavitt powiedziała później na odprawie z reporterami, że Iran musi ponownie otworzyć szlak wodny „natychmiast, szybko i bezpiecznie”.
Nawet jeśli tak się stanie, Iran twierdzi, że ruch morski będzie mógł zostać wznowiony jedynie pod kierownictwem jego wojska. Oznacza to, że Teheran nadal może argumentować, że kontroluje cieśninę i w związku z tym zachowuje kluczowe globalne wpływy polityczne i gospodarcze, a także może surowo opodatkować statki za korzystanie z niej, szybko generując miliardowe nowe dochody.
Leavitt powiedział, że Trump sprzeciwia się pobieraniu opłat za przejazd statku przez cieśninę.
Wzbogacanie uranu
Iran twierdzi, że jego plan pokojowy obejmuje „akceptację” przez Waszyngton wzbogacania uranu na potrzeby programu nuklearnego Teheranu. Podważałoby to jednak kluczowy cel Trumpa od początku wojny: nigdy nie można pozwolić Iranowi na opracowanie broni nuklearnej.
Trump przedstawił inną ocenę, publikując w środę, że porozumienie pokojowe będzie obejmować współpracę Stanów Zjednoczonych z Iranem w celu „wydobycia” wzbogaconego uranu. Administracja Trumpa twierdzi, że materiały zostały zakopane w wyniku wspólnych ataków Stanów Zjednoczonych i Izraela w czerwcu.
Jednak to, co powiedział republikański prezydent, różniło się od tego, co powiedział Hegseth. Szef Pentagonu powiedział, że Teheran „da nam to dobrowolnie” lub że Stany Zjednoczone mogłyby zrobić „coś podobnego” do swoich ataków zeszłego lata, kiedy Stany Zjednoczone i Izrael zbombardowały irańskie obiekty nuklearne.
Leavitt powiedział, że zakończenie całego irańskiego wzbogacania uranu pozostaje „czerwoną linią” dla Trumpa i że Teheran dał sygnały, że byłby skłonny przekazać takie materiały.
Liban
Iran twierdzi również, że zaprzestanie działań wojennych w Libanie, gdzie Izrael dramatycznie nasilił ataki w ostatnich tygodniach, będzie częścią szerszych negocjacji pokojowych.
Było to spójne z tym, co powiedział premier Pakistanu Shehbaz Sharif, którego kraj jest kluczowym moderatorem procesu pokojowego, ogłaszając w X dniu zawieszenie broni między Iranem a Stanami Zjednoczonymi: że rozciąga się ono na Liban.
Trump wskazał jednak, że Liban nie uczestniczy w zawieszeniu broni. Leavitt powiedział to samo.
Zgadza się to z wypowiedzią biura izraelskiego premiera Benjamina Netanjahu, które w oświadczeniu stwierdziło, że dwutygodniowe zawieszenie ataków w Iranie nie obejmuje wojny z Hezbollahem w Libanie.
Inne kluczowe punkty możliwych planów pokojowych
Kiedy w poniedziałek Iran po raz pierwszy zaproponował 10-punktowy plan pokojowy mający na celu zakończenie wojny, Trump nazwał go „niewystarczająco dobrym”.
Ale potem, około 90 minut przed ostatecznym, wtorkowym wieczorem, ostatecznym terminem rozpoczęcia amerykańskich ataków na dużą skalę na irańskie mosty i sieć energetyczną, prezydent ogłosił dwutygodniowe zawieszenie broni i określił propozycję Iranu jako „realistyczną podstawę do negocjacji”.
„Prawie wszystkie punkty przeszłych sporów zostały uzgodnione między Stanami Zjednoczonymi a Iranem” – napisał Trump, wyjaśniając, dlaczego wycofuje się ze swoich gróźb masowych ataków na cele niemilitarne.
Iran wydawał się w środę odrzucić tę propozycję, stwierdzając, że negocjacje ze Stanami Zjednoczonymi są „nieuzasadnione”.
Nie było jasne, o czym mogły rozmawiać obie strony.
Leavitt powiedział jedynie, że Irańczycy „pierwotnie zaprezentowali 10-punktowy plan, który był zasadniczo niepoważny, nie do przyjęcia i całkowicie odrzucony” oraz że Trump „dosłownie wyrzucił go do kosza”.
Powiedział jednak, że Iran „uznał rzeczywistość” i „przedstawił rozsądniejszy i zupełnie inny plan”, który Trump i amerykańscy negocjatorzy mogą dostosować do swojej własnej 15-punktowej propozycji.
Leavitt nie podał szczegółów na temat propozycji zmian, jakie Iran zaproponował, a urzędnicy amerykańscy nie mówią zbyt wiele o swoim planie w obawie, że mogłoby to zagrozić rozmowom z Iranem.
Sprawę komplikuje fakt, że Iran opublikował serię 10-punktowych planów, które mają pomóc w negocjacjach, a wiele wersji nieznacznie się od siebie różni, często najwyraźniej w zależności od tego, czy zostały napisane w języku angielskim czy perskim.
Najwyższa Rada Bezpieczeństwa Narodowego Iranu stwierdza, że „Stany Zjednoczone w zasadzie zobowiązały się” do realizacji szeregu kluczowych punktów, z których wiele wydaje się bezowocnych, biorąc pod uwagę długotrwałe stanowisko USA.
Stwierdza, że Stany Zjednoczone są skłonne zapewnić trwały pokój i brak nowych ataków, kontynuację kontroli Iranu nad cieśniną, zaakceptowanie faktu, że Iran może wzbogacać uran oraz usunięcie wszystkich amerykańskich sankcji gospodarczych i innych wobec Iranu. Miałoby to obejmować, jego zdaniem, ograniczenia dla podmiotów międzynarodowych prowadzących działalność w tym kraju, a także rezolucje Rady Bezpieczeństwa ONZ skierowane przeciwko rządowi w Teheranie.
Rada stwierdza również, że Stany Zjednoczone zasadniczo zgodziły się na zakończenie międzynarodowego nadzoru nad irańskim programem nuklearnym, zrekompensowanie Iranowi szkód wojennych, zawieszenie broni rozciągające się na Liban i wycofanie wszystkich sił bojowych USA z regionu.
To drugie byłoby po prostu niezwykłe, biorąc pod uwagę, że Stany Zjednoczone utrzymują sieć baz wojskowych w całej Zatoce Perskiej od dziesięcioleci, od zakończenia wojny w Zatoce Perskiej z Irakiem w 1991 r. Zniesienie wszystkich sankcji również wydaje się mało prawdopodobną perspektywą, którą Stany Zjednoczone przyjmą.
Szczegóły dotyczące propozycji pokojowej Stanów Zjednoczonych są skąpe
Trump odrzucił wiele z tych punktów jako „oszust”. Leavitt odrzucił to jako „irańską listę życzeń”.
W poście internetowym stwierdził, że „istnieje tylko zestaw znaczących PUNKTÓW, które Stany Zjednoczone mogą zaakceptować i omówimy je za zamkniętymi drzwiami podczas negocjacji”.
