Hiperskalowerzy budujący infrastrukturę gospodarki AI mają na widoku problem o wartości 650 miliardów dolarów, który nie wiąże się z cłami, talentami ani zakazami eksportu chipów. To jest hel.
Nowy raport agencji Moody’s Ratings ostrzega, że zakłócenia w dostawach helu wynikające z konfliktu na Bliskim Wschodzie zagrażają obecnie łańcuchom dostaw półprzewodników, które stanowią podstawę sztucznej inteligencji i budowy centrów danych. Bezbarwny i bezwonny gaz wykorzystuje się na wielu krytycznych etapach produkcji chipów, w tym w chłodzeniu płytek podczas trawienia, jako gaz nośny oraz do wykrywania nieszczelności i nie ma skutecznych substytutów na skalę przemysłową.
„Gospodarka sztucznej inteligencji opiera się na tokenach, tokeny działają na procesorach graficznych, a procesory graficzne korzystają z katarskiego helu, izraelskiego bromu i tankowców LNG z pojedynczym wylotem o szerokości 33 km z Zatoki Perskiej” – powiedział w oświadczeniu dla Fortune David Pan, dyrektor Moody’s i lider praktyki branży sztucznej inteligencji. „Jest to ryzyko, że krytyczny i niezastąpiony wkład w łańcuch dostaw AI koliduje z rosnącą zależnością od obliczeń AI”.
Wąskie gardło Kataru
Katar odpowiada za około 30% światowych dostaw helu o wysokiej czystości i zbiera go jako produkt uboczny produkcji gazu ziemnego. Kiedy ataki uderzyły w kompleks przemysłowy Ras Laffan w kraju, jeden z największych ośrodków petrochemicznych na świecie, spółka zależna Airgas, dostawcy helu, spółki Air Liquide, ogłosiła działanie siły wyższej, twierdząc, że nie jest już w stanie sprostać zakontraktowanym wolumenom dostaw. Kompleks Katar zakończył działalność 2 marca.
Ta chwila jest znacząca. Firmy hiperskalowalne, w tym Amazon, Microsoft, Google i Meta, tylko w tym roku przeznaczą łącznie około 650 miliardów dolarów na amerykańską infrastrukturę sztucznej inteligencji, przy czym inwestycja zakłada utrzymanie podstawowego łańcucha dostaw. Hel nie jest produkowany; Gromadzi się przez miliony lat w wyniku rozpadu radioaktywnego i jest wychwytywany jedynie jako produkt uboczny przetwarzania gazu ziemnego, co szczególnie utrudnia jego szybką wymianę lub zwiększenie skali.
Niedobór helu wpisuje się w schemat, przed którym ostrzegał doświadczony inwestor Jeremy Grantham. W niedawnym wywiadzie dla magazynu Fortune współzałożyciel GMO i słynny obserwator baniek argumentował, że centra danych wspierające boom na sztuczną inteligencję „polegają całkowicie na rzadkich metalach”, czyli zasobach obecnych w skorupie ziemskiej w stale malejących stężeniach, których nie jest w stanie uzupełnić żadna kwota inwestycji kapitałowych. Widział tylko jeden rezultat i powiedział Fortune: „Będziemy musieli przyzwyczaić się do wolniejszego tempa wzrostu i mniejszego wykorzystania zasobów”.
Agencja Moody’s Ratings zauważa, że bieżący kryzys jest obecnie zarządzany, co powoduje, że ostrzeżenie Granthama jest nieco bagatelizowane.
Amortyzatory kupują czas, nie rozwiązując problemu
W rzeczywistości przed konfliktem na rynku światowym panowała nadpodaż (globalny popyt wyniósł około 170 mln m3 w 2025 r. przy podaży ok. 184 mln m3), a producenci poczynili znaczne inwestycje w pojemność magazynową. Niemiecka kawerna do przechowywania helu firmy Air Liquide może pokryć zapotrzebowanie na około rok, natomiast Linde uruchomiła w lipcu 2025 r. w Beaumont w Teksasie ogromną kawernę do przechowywania helu o pojemności przekraczającej 85 milionów metrów sześciennych, co stanowi prawie połowę ubiegłorocznego światowego zapotrzebowania.
Jak podała Reuters, południowokoreańscy producenci chipów Samsung i SK Hynix weszli w 2026 rok z zapasami helu wystarczającymi na co najmniej do czerwca, chociaż obaj płacą składki w celu zabezpieczenia dostaw ze źródeł amerykańskich.
Mimo to ciekły hel można przechowywać w pojemnikach jedynie przez około 45 dni, zanim zacznie się rozkładać, a ceny spotowe już gwałtownie wzrosły. Kruche zawieszenie broni między USA a Iranem uzgodnione 7 kwietnia mogłoby zmniejszyć presję na szlaki żeglugowe w Cieśninie Ormuz, ale agencja Moody’s ostrzega, że produkcja helu w Katarze nie zostanie natychmiast wznowiona, nawet jeśli konflikt ustąpi.
Najgłębsza podatność
Odcinek ten obnaża kruchość strukturalną, którą branża sztucznej inteligencji w dużej mierze zignorowała. W przeciwieństwie do gazu neonowego, którego kryzys dostaw podczas wojny na Ukrainie pobudził inwestycje w recykling w fabrykach chipów, hel stanowi trudniejsze wyzwanie w zakresie łagodzenia skutków, ponieważ niektóre etapy produkcji, takie jak wykrywanie wycieków, praktycznie nie dają możliwości recyklingu.
Jeden z możliwych zaworów nadmiarowych: rosyjski kompleks helowy Amur, który ze względu na sankcje działa poniżej wydajności. Zniesienie sankcji mogłoby „znacznie zwiększyć podaż” – zauważa Moody’s Ratings, choć nie jest jeszcze jasne, w jakim okresie. Zniesienie sankcji jest oczywiście ważną kwestią polityczną. Steve Hanke, profesor na Uniwersytecie Johnsa Hopkinsa, powiedział niedawno „Fortune”, że wojna w Iranie jest „dobra dla Rosji” z powiązanych powodów: wszystko, co sprzedaje Rosja, przede wszystkim ropa naftowa, ale także zasoby takie jak hel, jest teraz sprzedawane w większych ilościach po znacznie wyższych cenach.
Jednak zdaniem Moody’s Pan nawet powrót Rosji do sieci nie byłby panaceum. „Helowi nie poświęca się zbyt wiele uwagi w łańcuchu dostaw sztucznej inteligencji, a powinno” – powiedział Fortune. Jest to nie tylko niezbędne do chłodzenia płytek podczas trawienia wiórów, ale „nie ma realnego substytutu na dużą skalę”.
Dla branży, która stawia setki miliardów dolarów na ciągły rozwój komputerów, niedobory helu przypominają, że łańcuch dostaw sztucznej inteligencji przebiega przez niektóre z najbardziej niestabilnych obszarów geograficznych na świecie, a rozwój atomów, które go spajają, zajmuje miliony lat.
W tej historii dziennikarze magazynu „Fortune” wykorzystali generatywną sztuczną inteligencję jako narzędzie dochodzeniowe. Redaktor sprawdził dokładność informacji przed ich opublikowaniem.
