Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski powiedział swojemu krajowi w piątkowym przemówieniu, że może on stanąć przed zasadniczym wyborem między obroną swoich suwerennych praw a zachowaniem potrzebnego mu wsparcia amerykańskiego, w miarę jak przywódcy omawiają amerykańską propozycję pokojową postrzeganą jako faworyzującą Rosję.
Tymczasem prezydent Rosji Władimir Putin z ostrożnością przyjął amerykański plan zakończenia prawie czteroletniej wojny Moskwy na Ukrainie, który zawiera wiele wieloletnich żądań Kremla, oferując jednocześnie Ukrainie ograniczone gwarancje bezpieczeństwa. Putin powiedział, że „może to stanowić podstawę ostatecznego porozumienia pokojowego”, zarzucając jednocześnie Ukrainie sprzeciw wobec planu i jego nierealność.
Plan wzywa Ukrainę do przekazania terytorium Rosji (co Kijów wielokrotnie wykluczał), przy jednoczesnym zmniejszeniu liczebności swojej armii i zablokowaniu jej upragnionej drogi do członkostwa w NATO.
Zełenski w swoim przemówieniu kilka godzin wcześniej nie odrzucił planu wprost, ale nalegał na uczciwe porozumienie i zobowiązał się do „spokojnej współpracy” z Waszyngtonem i innymi partnerami w „naprawdę jednym z najtrudniejszych okresów w naszej historii”. Powiedział, że w piątek rozmawiał przez prawie godzinę z wiceprezydentem USA JD Vance’em i sekretarzem armii Danem Driscollem na temat propozycji pokojowej.
„Obecnie presja na Ukrainę jest jedną z najcięższych” – powiedział Zełenski w nagranym przemówieniu. „Ukraina może teraz stanąć przed bardzo trudną decyzją: stracić swoją godność lub ryzykować utratę kluczowego partnera”.
Na posiedzeniu Rady Bezpieczeństwa Narodowego Rosji Putin nazwał plan „nową wersją” i „zmodernizowanym planem” tego, co omawiano ze Stanami Zjednoczonymi przed szczytem na Alasce na początku tego roku, i stwierdził, że Moskwa przyjęła go z zadowoleniem. „Myślę, że mogłoby to również stanowić podstawę ostatecznego porozumienia pokojowego” – powiedział.
Stwierdził jednak, że „tekst nie był z nami w żaden merytoryczny sposób omawiany i domyślam się dlaczego” – dodał, że Waszyngtonowi nie udało się dotychczas uzyskać zgody Ukrainy. „Ukraina jest temu przeciwna. Najwyraźniej Ukraina i jej europejscy sojusznicy nadal żywią złudzenia i marzą o zadaniu Rosji strategicznej porażki na polu bitwy” – stwierdził.
Trump twierdzi, że chce, aby Ukraina odpowiedziała w ciągu tygodnia
Prezydent USA Donald Trump powiedział w piątek w wywiadzie radiowym, że do czwartku oczekuje odpowiedzi Zełenskiego w sprawie jego 28-punktowego planu, ale twierdzi, że możliwe jest przedłużenie sfinalizowania warunków.
Chociaż Zełenski zaproponował negocjacje ze Stanami Zjednoczonymi i Rosją, zauważył, że Ukraina może nie uzyskać wszystkiego, czego chce i musi liczyć się z możliwością utraty amerykańskiego wsparcia, jeśli zajmie stanowisko.
Namawiał Ukraińców, aby „zaprzestali walk” między sobą, nawiązując prawdopodobnie do poważnego skandalu korupcyjnego, który wywołał ostrą krytykę rządu, i stwierdził, że rozmowy pokojowe w przyszłym tygodniu „będą bardzo trudne”.
Europa twierdzi, że będzie nadal wspierać Ukrainę
Zełenski rozmawiał wcześniej telefonicznie z przywódcami Niemiec, Francji i Wielkiej Brytanii, którzy zapewnili go o swoim dalszym wsparciu, w miarę jak europejscy urzędnicy starali się odpowiedzieć na amerykańskie propozycje, które najwyraźniej ich zaskoczyły.
W obawie przed zantagonizowaniem Trumpa odpowiedzi Europy i Ukrainy były ostrożne i wyraźnie chwaliły amerykańskie wysiłki pokojowe.
Kanclerz Niemiec Friedrich Merz, prezydent Francji Emmanuel Macron i premier Wielkiej Brytanii Keir Starmer zapewnili Zełenskiego „o swoim pełnym i niezmienionym wsparciu na drodze do sprawiedliwego i trwałego pokoju” na Ukrainie, podało biuro Merza.
Czterej przywódcy z zadowoleniem przyjęli wysiłki Stanów Zjednoczonych mające na celu zakończenie wojny. „W szczególności z zadowoleniem przyjęli zaangażowanie na rzecz suwerenności Ukrainy i chęć udzielenia Ukrainie solidnych gwarancji bezpieczeństwa” – dodał w oświadczeniu.
Linia styku musi być punktem wyjścia do porozumienia, stwierdzili, a „ukraińskie siły zbrojne muszą pozostać w stanie skutecznie bronić suwerenności Ukrainy”.
Starmer powiedział, że prawo Ukrainy do „decydowania o swojej przyszłości w ramach swojej suwerenności jest podstawową zasadą”.
Zagrożenie egzystencjalne dla Europy
Kraje europejskie widzą, że stawką jest ich własna przyszłość w walce Ukrainy z rosyjską inwazją i nalegają, aby konsultować się z nimi w sprawie wysiłków pokojowych.
„Wojna Rosji przeciwko Ukrainie stanowi egzystencjalne zagrożenie dla Europy. Wszyscy chcemy zakończenia tej wojny. Ale liczy się sposób, w jaki się ona zakończy” – powiedziała w Brukseli szefowa dyplomacji UE Kaja Kallas. „Rosja nie ma prawnego prawa otrzymywać koncesji od kraju, na który najechała. Ostatecznie warunki jakiegokolwiek porozumienia zależą od decyzji Ukrainy”.
W wywiadzie radiowym Trump odrzucił pomysł, jakoby umowa oferująca Rosji bogate ustępstwa miała zachęcić Putina do podjęcia bardziej złowrogich działań wobec jego europejskich sąsiadów.
„On nie myśli o kolejnej wojnie” – powiedział Trump o Putinie. „Myśli o karze. Mówcie, co chcecie. To znaczy, to miała być wojna jednodniowa, a trwa już cztery lata”.
Urzędnik rządu europejskiego powiedział, że plany USA nie zostały oficjalnie zaprezentowane europejskim zwolennikom Ukrainy.
Wiele propozycji jest „dość niepokojących” – stwierdził urzędnik, dodając, że złe porozumienie dla Ukrainy stanowiłoby również zagrożenie dla szerszego bezpieczeństwa europejskiego.
Urzędnik rozmawiał z Associated Press pod warunkiem zachowania anonimowości, ponieważ nie był upoważniony do publicznego omawiania planu.
Przewodniczący Rady Europejskiej Antonio Costa powiedział w Johannesburgu o propozycjach USA: „Żaden plan nie został oficjalnie przekazany Unii Europejskiej”.
Ukraina analizuje propozycje
Ukraińscy urzędnicy powiedzieli, że rozważają propozycje USA, a Zełenski wyraził nadzieję, że ma nadzieję porozmawiać na ten temat z Trumpem w nadchodzących dniach.
Według wysokiego rangą urzędnika administracji Trumpa, który nie był upoważniony do publicznego wypowiadania się i wypowiadał się pod warunkiem zachowania anonimowości, zespół amerykański rozpoczął opracowywanie planu wkrótce po rozmowach specjalnego wysłannika USA Steve’a Witkoffa z Rustemem Umerowem, starszym doradcą Zełenskiego.
Urzędnik dodał, że Umerow po wprowadzeniu kilku modyfikacji zgodził się na większość planu, a następnie przedstawił go Zełenskiemu.
Jednak w piątek Umerow zaprzeczył tej wersji wydarzeń. Powiedział, że tylko organizuje spotkania i przygotowuje rozmowy.
Powiedział, że w Kijowie trwają rozmowy techniczne między Stanami Zjednoczonymi a Ukrainą.
„Uważnie rozpatrujemy propozycje partnerów w ramach niezmiennych zasad Ukrainy: suwerenności, bezpieczeństwa narodu i sprawiedliwego pokoju” – powiedział.
___
Hatton wniósł wkład z Lizbony w Portugalii. Harriet Morris w Tallinie w Estonii, Geir Moulson w Berlinie, Angela Charlton w Paryżu, Pan Pan Pan Pands w Londynie i Amer Madhani w Waszyngtonie również wnieśli swój wkład w powstanie tego raportu.
